Türkiye’nin İlk Kadın Belediye Başkanı, 'Çukurova Fatihi',Müfide İlhan aramızda

11 Tem 2008

Kimdi ya da Kimdir

Müfide İlhan?

Müfide İlhan’ı

niçin unutmadık?

Niçin unutmuyoruz?

Niçin unutmayacağız?

Niçin unutturmayacağız?

 50 Yıl Önceki Gazeteler’den:

3 Eylül 1950 tarihli Belediye Seçimleri...

"İlk Kadın Belediye başkanımız Mersin’den seçilen Demokrat Parti’li Müfide İlhan’dır. Cumhurbaşkanımızın da tebrik etmek için telgraf çektiği Müfide Hanım seçilmesinden dolayı halka teşekkür ederek üstlendiği görevi layıkıyla yapmak için çalışacağını bildirdiÉ

Şehrimize gelmiş bulunan Büyük Millet Meclisi Başkanı ve İçel Milletvekili Refik Koraltan, dün Belediyede yaptığı temaslar sırasında Mersinlilerden ve Belediye Başkanı Bayan Müfide İlhan’dan Mersin Limanının bugünkü hazin durumu hakkında geniş izahat almıştır."

Bu satırların yazılmasından yarım yüzyıl sonra 2001 yılında TBMM İçel Milletvekili Akif Serin’in, İçel İlinin düşman işgalinden kurtarılışının 79 uncu yıldönümüne ilişkin gündem dışı konuşması

"AKİF SERİN (İçel) Ğ Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Mersin’in düşman işgalinden kurtarılışının 79 uncu yıldönümü nedeniyle söz almış bulunmaktayım; bu vesileyle, Yüce Parlamentoyu ve televizyonları başında bizleri izleyen değerli vatandaşlarımı saygıyla selamlıyorum.

Düşman işgalinden kurtuluşunun 79 uncu yıldönümünü kutladığımız Mersin’e, Ulu Önder Atatürk’ün özel bir ilgi gösterdiğini, yaptığı gezilerden anlıyoruz. Atatürk, 1918’den 1938’e kadar, Mersin’e altı kez ziyarette bulunmuştur. Bu ziyaretlerin en önemli anısı ’Mersinliler, Mersin’e sahip çıkınız’ öğüdüdür.

Ayrıca, Müfide İlhan’ın Türkiye Cumhuriyetinin ilk kadın belediye başkanı olması, Mersin İli ve Mersin halkı için ayrı bir gurur kaynağıdır."

Atatürk’ün Çağrısı / Talimatı /

Komutu: "Mersinliler Mersin’e sahip çıkınız; yani kentliler kentinize sahip çıkınız."

Ve 2002 yılında bir radyo anonsu:

"BİA (Mersin) - Mersin Yenipazar Mahallesi’nin adı Müfide İlhan Mahallesi olarak değiştirilmiş; bunu mahalle muhtarlık binasının açılışı ile ilgili Mersin Büyükşehir Belediyesi bülteninden öğreniyoruz...                                                                                  

Mahalle adının değişikliği tüm yerel basın tarafından atlanmış bir haber. Başka bir isim olsa belki üzerinde durulmayacak. Ancak, Yenipazar’a adı verilen kişi Mersin’in eski belediye başkanlarından birisi olan Müfide İlhan...  

Müfide İlhan, Mersin’in ilk kadın belediye başkanı. Dahası İlhan Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı. İlhan, 3 Eylül 1950 seçimlerinde başkan seçilmişti. Böyle bir isim Mersin’de bir mahallenin adına veriliyor, bunu da Mersin’in tüm yerel basını atlıyor..."

Atatürk’ün "Mersinliler Mersin’e Sahip Çıkınız" talimatından sonra Müfide Hanım’ın adı Mersin’de bir mahalleye veriliyor; ama tüm yerel basın bu haberi atlıyor:

Acaba neden? Müfide İlhan kadın olduğu için mi? Geçelim.

2006 yılında Mersin Tercüman Gazetesi Web Sitesi’nden şu haberi okuyoruz:

www.mersintercuman.com/haber- 25.02.2006

"Mersin de elektrik kesintisi yapılacak

Mersin’de, 27 Şubat-3 Mart tarihleri arasında, bazı mahallelerde elektrik kesintisi uygulanacağı bildirildi...

28 Şubat Salı günü Gimem Sitesi, Müfide İlhan, Sağlık, Gündoğdu ve Şevket Sümer, 1 Mart Çarşamba günü Çavuşlu, Çukurova, Hal, Müfide İlhan ve Siteler, 2 Mart Perşembe günü Gündoğdu, Osmaniye, Toroslar ve Şevket Sümer, 3 Mart Cuma günü Sağlık, Hal, Müfide İlhan ve Siteler, 4 Mart Cumartesi günü ise Müfide İlhan, Çukurova, Çavuşlu, Siteler ve Güneş mahallelerinde, 07.00-16.00 saatleri arasında elektrik kesintisi uygulanacağı belirtildi."

Mersin Vatandaş Gazetesi ise aşağıdaki bilgileri veriyor:

www.vatandasgazetesi.com

"VATANDAŞ Ğ Akdeniz Belediye Başkanı Kenan Yücesoy; "Altın Bilezik" projesi kapsamında yeni dönem mesleki eğitim ve sosyal etkinlik kurslarının verildiği eski belediye binasına Türkiye’nin ilk kadın Belediye Başkanı Müfide İlhan’ın adını vereceğiz." dedi.

Kuşkusuz KA Ğ DER de Müfide İlhan’a sahip çıkıyor...

www.ucansupurge.org - 28 Ocak 2005

"KA-DER Müfide İlhan’a sahip çıkıyor

Mersin- Akdeniz beldesindeki Sanat Parkı, Cumhuriyetin ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan’ın büstünü ağırlayacak. Elif Zülfükaroğlu’nun haberi.

Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği (KA-DER) Mersin Şubesi üyeleri geçtiğimiz günlerde Mersin’in belde belediyelerinden Akdeniz Belediyesi Başkanlığı’nı ziyaret ederek Cumhuriyet tarihimizin ilk kadın belediye başkanı olan Müfide İlhan’ın büstünün yapılması konusunda taleplerini dile getirdiler.

Akdeniz Belediye Başkanı Kenan Yücesoy, Atatürk Evi’nin yanında bulunan ve düzenlemesi sürmekte olan "Sanat Parkı" na Mersin’in yetiştirdiği Özdemir İnce, Ümit Yaşar Oğuzcan, Mersinli Ahmet gibi önemli isimlerin büstlerinin yerleştirileceğini ve bu isimler arasında Müfide İlhan’ın da bulunduğunu ifade etti. Henüz tamamlanmamış olan Sanat Parkı, Müfide İlhan’ın da suretini ağırlamaya hazırlanıyor. Bu büst bir sanat eseri olmanın ötesinde kadınların seçme ve seçilme haklarının anayasa metinlerinde soyut birer ifade olarak kalmamaları hak sahipleri tarafından kullanılmaları gerektiğini anımsatması açısından önemli bir simge olacaktır".

Ve basınımızın değerli mensuplarından onurlu bilim insanı Türker Alkan "hemşehrisi" Müfide İlhan’ı şu satırlarla anıyor, tanıtıyor, kucaklıyor:

www.radikal.com.tr - 28/02/2004

"Güldünya

Adı Müfide İlhan’dı yanlış anımsamıyorsam. Türkiye’nin, hatta dünyanın ilk kadın belediye başkanlarından birisiydi. Yağmurlu havalarda lastik çizmesini ve yağmurluğunu giyer, işçilerin başında sokaklarda tıkanmış mazgal var mı diye denetime çıkardı.

Ve Mersin halkı onu pek sever, hatta onunla gururlanırdı. Bundan 50 yıl önceydi. Şimdikinden daha az kentleşmiş, daha az eğitilmiş bir toplumduk. Ne televizyondan dünyayı izliyorduk ne de Avrupa Birliği’ne girme gibi işler peşindeydik.

Ama bir kadını Mersin gibi büyük bir kentin başına belediye başkanı olarak seçip getirecek kadar kadın haklarını içselleştirmiş olmalıydık.

Aradan yarım yüzyıldan fazla zaman geçti. Çok daha iyi eğitilmiş, dünyaya açılmış, demokratikleşmiş bir toplumda yaşıyoruz. Kadınların hem siyasette, hem ekonomide, hem de toplumsal yaşamda daha aktif, daha görünür, etkin ve ağırlıklı olması gerekmez mi? Ama hiç de öyle değil.  

Bir yerel seçim yapılıyor; hiçbir önemli seçim bölgesinde kadın aday yok sanki Müfide İlhan bu memlekette yaşamamış!!"

Müfide İlhan’ın binlerce manevi kızından biri olan sayın Fatma Yılmaz www.yumuktepe.com’da şu duygu ve bilgileri paylaşır bizlerle:

"Müfide İlhan 19 Şubat 1911 tarihinde Mersin’ de doğmuştur. Babası Teğmen Nafiz Çakmak, Mareşal Fevzi Çakmak’ın erkek kardeşidir, Mustafa Kemal’in askeridir. Çanakkale Conkbayırı’nda şehit düşer".

Müfide İlhan’ın çocukluk yıllan işgal altındaki İstanbul’da geçer. İlkokul çağında amcası Fevzi Çakmak’ın yanında Atatürk ’ün huzuruna çıkmış ve elini öpmüştür; torpil için değil, diğer şehit çocuklarıyla birlikte bir yatılı okula gidebilmek için... İlkokulu Ankara’da Mareşalin çocuklarıyla birlikte okumuş, orta öğrenimini ise Kandilli Kız Lisesinde tamamladıktan sonra, muallim mektebini bitirerek Cumhuriyetin aydın öğretmenlerinden biri olmuştur.

Aslen Mersinli olan Dr. Faruk İlhan ile tanışıp evlenir. Eşinin görevi nedeniyle yurdun çeşitli illerinde öğretmenlik yapar. 1946 yılında Mersin’ e yerleşirler. Eşi Faruk İlhan’ın babası Galip İlhan, Mersin’in İlk belediye başkanıdır.  Demokrat Parti’nin kurulmasıyla, çok partili döneme geçilmiş ve ülkeyi politika heyecanı sarmıştır. Önce Dr. Faruk İlhan’a politikaya atılması için öneri, gelir ama O görevine devam etmek istediğini belirtir. Aynı öneri Müfide İlhan’a gelir, O da kabul eder. Parti arkadaşları ile birlikte çok yoğun bir çalışma temposuyla köy köy gezerek, İçel’i partinin güçlü bir kanadı haline getirirler. O günleri şu dizelerle dile getirir Müfide İlhan:

"Bana hayat verir yurdu dolaşmak,

Üşütse rüzgarı yaksa güneşi.

Dağlardan inerek dereler aşmak,

En büyük zevkimdir, bulunmaz eşi.

Kah söğüt gölgesi, kah çınar altı

Yurttaşlarla bana açıyor kucak.

Eşeğine binerim, bulamazsam  atı,

Yayan da yürürüm hep bucak bucak."

İl İdare Kurulu üyeliğine seçilmesi ile ilgili alkışlar arasında teşekkür konuşması yapmak için kürsüye geldiğinde şu sözleri söyler: ’Bu sonuca çok sevinebilirdim, şayet bir birimizi tanımış olsaydık. Ama üzüntülüyüm, çünkü beni hiç tanımadan sırf ağzım laf yapıyor diye bana alkış tutup oy vermiş olmanızı içime sindiremiyorum.’

14 Mayıs 1950 yılında seçimleri Demokrat Parti kazanmıştır. Eylül ayında ise yerel seçimler vardır. O dönemde Belediye başkanları, Belediye Meclisi tarafından kendi üyeleri arasından seçilmektedir.’ O dönemin Cumhuriyetçi, aydın insanları harem selamlığı gözetmeden, medenice Müfide İlhan’ı liste başından en çok oyla Belediye Başkanı seçerler. Bu başarı, yalnız ülkemizde değil, o dönemlerde dünyanın bir çok ülkesinde gündemdeki yerini alır. Fakat bir süre sonra O’na bir takım şeylerde ödün vermesi için baskılar yapılmaya başlanır. Baskılar artınca kişiliğinden ve dürüstlüğünden ödün vermeyen bir insan olan Müfide  İlhan daha fazla dayanamaz ve ’beni siz seçtiniz, görevden de siz alabilirsiniz . Ama bu canı bana Allah verdi ölünceye kadar da ülkeme  hizmetten beni kimse alıkoyamaz’  der ve görevinden istifa eder. Menderes’in ısrarlarına rağmen başkanlıktan ayrılır. (Daha sonra da partisinden ayrılır. e-Belediye Dergisi)

Müfide İlhan, Demokrat Partiden ayrılmasının ardından Mersin’de kendisi gibi düşünen arkadaşlarıyla birlikte ÇMüstakilleri Destekleme Cemiyeti" adlı bir demek kurar ve bir süre "Mücadele" adlı bir dergi çıkarır. İzmit’te  Türk Kadınları Birliği İzmit Şubesini kurar.

Ankara’da özel bir Anaokulu açar. Ancak maddi yetersizlikler yüzünden kısa süre sonra kapatır. Almanya’da Türk çocuklarını Alman okullarına hazırlama sınıflarında öğretmenlik yapar. İstanbul’ da kurulan Mersin Liseliler Derneğine katılır.

Bütün bu sosyal aktivitelerin yanı sıra, Atatürk, barış, demokrasi ve yurt sevgisi konulu şiirler yazar. 1981 Yılında, Mersinlilere hatıra olarak kısıtlı bütçesinden Mersin Diyabet Hastanesine, merhum eşi Dr. Faruk İlhan adına bir konferans salonu döşemesi bir vefa örneğidir. Devlet Hastanesi Doğum Pavyonuna, kendi adına altı yataklı bir koğuş yaptırmıştır. İyilik Vakfı Yaşlılar Huzurevinde de kendi adına bir oda hazırlatıp, yaşlıların yaşamına sunması, yardımsever ve hümanist kişiliğini göstermektedir. Sağlığında Mersin Yenişehir Belediyesi tarafından Müfide İlhan adı bir parka verilmiştir.

Bu yazı kapsamında Müfide İlhan’ ın anılması, O’nun sadece ilk kadın Belediye Başkanı olmasından gelen özgünlük değildir. Taşıdığı değerlerle cari dönemin karşılaştırılmasının ötesindeki evrensel insanlık değerlerinin timsali olması Müfide İlhan’ ın özgünlüğüdür. Bu Kente Değer Katanların Değerlerini Bilenlere Saygıyla.

Fatma Yılmaz  

Kaynakça:

Kişiler: Kudret Ünal

Yayınlar: Maki Dergisi (Osman Yılmaz), İçel Sanat Kulübü Bülteni  (Meriç Alkan)"

Nasıl tanımlıyor Müfide İlhan’ı, Sayın Yılmaz:

"Hiçbir menfaat gözetmeksizin, yurdu ve milleti için gece gündüz demeden, makamına çakılı kalmadan çalışmış, hep halkı ile iç içe olmuş, halkın sorunlarını birebir dinleyerek, çözüm için uğraşlar vermiş, demokrat ve çağdaş bir insanı". "Taşıdığı değerlerle insanlık değerlerinin timsali", "yardımsever Ğ hümanist kişilik", "baskılar" karşısında kişiliğinden ve dürüstlüğünden ödün vermeyen insan", "bu canı bana Allah verdi; ölünceye kadar ülkeme hizmetten beni kimse alıkoyamaz" diyen onurlu kişi.

Peki annesinin yolundan yürüyen binlerce öğrencisi gibi; Müfide İlhan’ın öz kızı "7" çocuğundan biri, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Bodrum Şube Başkanı Sayın Gül Önür; nasıl anlatıyor annesini, öğretmenimizi?

www.hurriyetim.com.tr

"Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanının öyküsü Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan’ın yarım asır önce yaşadıkları, bugün gerek belediye başkanlığı gerekse muhtarlıklar için seçim yarışında olan çok sayıda kadına adeta ders veriyor.

Müfide İlhan, 1950 yılında, ’’elinin hamuruyla erkek işine karışma’ diyenleri dinlemeyip Mersin Belediye Başkanlığına aday oldu. Erkek rakiplerini geride bırakarak ipi göğüsleyen Müfide İlhan, şimdi yaşamıyor ancak, 7 çocuğundan biri olan kızı Gül Önür, o yıllarda annesinin yaşadıkları zorlukları dün gibi hatırlıyor.  

’Kadın olduğu için zorlukla karşılaştı’

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Bodrum Şube Başkanlığı görevini yürüten Gül Önür, annesi Müfide İlhan’ın bugünün kadın adaylarına ders veren anılarını anlatırken, 1950’nin Türkiye’sinde annesine güç veren en büyük meziyetinin ’Atatürkçülük’ olduğunu  vurguladı.

Dedesi Nazif Çakmak Çanakkale Savaşı’nda şehit düştükten sonra onun annesini, dedesinin kardeşi olan Mareşal Fevzi Çakmak’ın yanına aldığını anlatan Önür, ’Annem Muallim Okulu’na gidip öğretmen olmuş. Bir süre Almanya’da Türk çocuklarına Almanca dersi vermiş. Türkiye’ye dönünce de anaokulunda öğretmenliğe başlamış’ dedi.  

Önür, annesinin mücadeleyi seven bir kişi olduğunu, bu nedenle siyasete de atılıp, 1950’de Demokrat Parti’den belediye başkanı seçildiğini belirterek, ’İşte esas zorluklar bundan sonra başladı’  dedi.                                                         

’Tehdit mektupları aldı’

Önür, annesi belediye başkanı seçildiğinde kendisinin o yıllarda 15 yaşında olduğunu ve her şeyi dün gibi hatırladığını belirterek, !Annemin başkanlığı bütün dünyada yankı uyandırdı. İngiltere hükümeti annemi bu ülkeye davet etti. Ancak, annemin belediye başkanlığı Türkiye’de bazı çevrelerce kabullenilmedi’  dedi.

’Rögar kapaklarını elleriyle temizledi’

Evlerine sürekli imzasız mektuplar gönderildiğini ve ’Kadından  başkan olur mu? Git 7 çocuğuna bak’ diye baskılar yapıldığını ancak, annesinin her türlü zorluğa göğüs gerdiğini ifade eden Önür, şunları söyledi:   

’Annem, belediye başkanlığı yaptığı dönemlerde sabah 05.00’de kalkardı. Sokak sokak gezip yağmurlu havalarda kenti su basmasın diye rögar kapaklarını kendi elleriyle temizlerdi. Toptancı Hali’ne gider, tüm reyonlarını kontrol ederdi.   

Mersin’deki at arabalarının tekerlerine, yapılan yolların bozulmaması için ilk kez annemin talimatı ve çalışmalarıyla lastik geçirildi. O şehirciliğe çok önem verirdi. Esnafı, temizlik kurallarına uymaları için tek tek kontrol ederdi.’  

’Sahilin bugünkü halini görse yüreği sızlardı’

Önür, annesinin, sahilin ön taraflarına 3 kat dışında bina yapılmasına izin vermediğini ve bu konuda her türlü zorluğa göğüs gerdiğini belirterek, ’Annem bugünkü Mersin’in surları andıran sahilini görse yüreği sızlardı dedi.   

Gül Önür, 1997 yılında İstanbul’da 84 yaşında ölen annesinin en büyük hayalinin ise milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması olduğunu sözlerine ekledi.   

Mersin’deki bir park, Mersin Devlet ve Diyabet Hastanesi ile Huzurevi’ndeki bir odada Müfide İlhan’ın adı yaşatılıyor".

1950’liler Türkiyesi’nde Müfide Hanım’a güç veren en büyük meziyeti neydi? "Atatürkçülük"; "Atatürk Sevgisi".

Onun içindir ki; sabah saat 05.00’de görevinin başında oluyor; kenti su basmasın diye rögar kapaklarını kendi elleriyle temizliyor.

"O şehirciliğe çok önem verirdi"

"Esnaf temizlik kurallarına uymaları için tek tek kontrol ederdi; "sahilin ön taraflarına "3" kat dışında bina yapılmasına izin vermezdi". Yani günümüzden yarım yüzyıl önce Müfide İlhan Hanım; henüz "elektronik" bileşen mevcut olmadığı için "6e Paradigması" ile (6e Ş etik + ekolojik + ergonomik + elastik + estetik + ekonomik) e Ğ Belediye hizmetleri veriyordu; vermeye çalışıyordu.

Onun içindir ki Şehid Kızı / Çukurova Fatih’i Müfide İlhan bugün de aramızda; yarın da aramızda olacak.

Fotoğraflar: "Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı Müfide İlhan Özel Arşivi"den alınmıştır.

Etiketler